Tuesday, June 30, 2015

হে বিপ্লৱী শিল্পী...

আজি বহুকেইজন অসমীয়া গায়কে আত্ম প্ৰকাশ কৰিছে৷ তেওঁলোক অসমৰ লগতে সৰ্ব ভাৰতীয় স্তৰতো জনপ্ৰিয় হৈ উঠিছে৷ তেওঁলোকৰ সুৱলা মাত, সুমধুৰ বাদ্যযন্ত্ৰৰ লয় আদিৰ সমাবেশেৰে সৃষ্টি হোৱা সংগীত ৰাইজৰ মাজত অতি প্ৰিয়৷ জীৱন, যৌৱন, প্ৰেম, প্ৰকৃতি আদি বিষয়বস্তু লৈ ৰচিত এই সংগীতসমূহে আমাৰ মন মোহিব পাৰিছে ঠিকেই, কিন্তু যেন কিবা এটা শূন্যতা এতিয়াও আছে৷ 

কলাগুৰু বিষ্ণু ৰাভায়েও বহুতো গান ৰচনা কৰি থৈ গৈছে৷ বহু গান তেওঁ গাইছেও৷ কিন্তু তেওঁৰ গানবোৰৰ এক বিশেষ গুণ আজিৰ প্ৰজন্মৰ কোনো গায়কৰ গানতেই শুনিবলৈ পোৱা নাযায়৷ সেই বিপ্লৱী ৰহণ আজিৰ সংগীতত লুপ্ত৷ কৃষক-শ্ৰমিকক সজাগ কৰি তুলিব পৰা সেই গানবোৰ যেন আজিৰ যুগত হেৰাই গ’ল৷ শিৰাই শিৰাই দেশপ্ৰেমৰ শিহৰণ জগাই তুলিব পৰা গানবোৰো নোহোৱা হৈ গ’ল৷  

আজিৰ অসমীয়াই নিজৰ সংজ্ঞা বিচাৰি হাবাথুৰি খাইছে৷ অসমতেই ‘অসমীয়া’ কমি আহিছে৷ বিভিন্ন জাতি-উপজাতিৰে গড়িত বৃহত্তৰ অসমীয়া জাতিটোৰ অত দিনে অবিচ্ছিন্ন বুলি ভাৱি অহা অংগবোৰে পৃথক হোৱাৰ প্ৰৱণতা দেখুৱাইছে৷ কৰ্কত ৰোগৰ দৰে আন কিছুমান বহিৰাগতই জাতিটোক ভিতৰৰ পৰাও খাই আহিছে৷ আনহাতে ল’ৰা-ছোৱালীহতে অসমীয়া ক’বলৈ-লিখিবলৈ পাহৰিব ধৰিছে৷ সকলোৱে “বেছি কামত অহা” ভাষাৰ মাধ্যমতহে পঢ়ে৷ 

এই পৰিস্থিতিত আমাক জীৱন, যৌৱন, প্ৰেম, প্ৰকৃতি আদিৰ গীতৰ লগতে কিছুমান বিপ্লৱী গীতৰ অতিকৈ প্ৰয়োজন হৈছে৷ আজি আমাক আৰু এজন বিষ্ণুৰাভাৰ প্ৰয়োজন হৈছে  - যাৰ অগ্নিবাণী বিপ্লৱী গীতে আমাৰ মাজৰ বীৰ অধিনায়কক জগাই তুলিব পাৰে, যাৰ গীতৰ ছন্দই আমাৰ শিৰাত একতাৰ স্পন্দন তুলি দিয়ে, যাৰ কথা মালিকাৰ গন্ধই আমাৰ ৰন্ধ্ৰই ৰন্ধ্ৰই সোণালী সপোন দেখুৱাই দিয়ে৷  

এনে কোনো শিল্পী আজি ওলাবনে? মঞ্চত আমাক কেৱল উচ্চ ধ্বনিৰ বাদ্য যন্ত্ৰ নালাগে৷ প্ৰেমত আপ্লুত, বেদনাত জৰ্জৰিত কণ্ঠও নালাগে৷ এক বিপ্লৱী কণ্ঠহে প্ৰত্যাশিত৷ কলাগুৰুৰ দৰে এক আগ্নেয় কণ্ঠ - আমাক নেতৃত্ব দিব পৰা কণ্ঠ, একত্ৰিত কৰিব পৰা কণ্ঠ, জাতীয়তা বোধ জগাই তুলিব পৰা কণ্ঠ৷ 

হে শিল্পী, ক’ত লুকাই আছা তুমি? আজি তুমি ছদ্মবেশী কিয়? ওলাই আহা অনতি পলমে- আৰু পলম নকৰিবা৷ জোঁৰৰ জুই, আমাৰ হাত পালেহিয়েই৷ আমাৰ বিশ্বাস তুমি কৰোবাত নিঃশব্দই লুকাই আছা৷ এদিন হঠাৎ ওলাই আহিবা, এক বিস্ফুৰিত কণ্ঠেৰে - বিষ্ণু ৰাভাৰ এক নৱ-ৰূপ লৈ৷ সামূহিক মানসৰ দানৱবোৰ জ্বলাই নিঃশেষ কৰি দিবা, তুমিয়েই হ’বা এক বলিষ্ঠ জাতি গঠনৰ অনুঘটক, এক সবল আৰু সুস্থ দেশ গঠনৰ বিক্ৰমী বৰফুকন৷

এই সপোন তুমি শীঘ্ৰেই দিঠক কৰিবা - আমাৰ দৃঢ় বিশ্বাস, হে বিল্পৱী শিল্পী৷


(২০-জুন-২০১৫ তাৰিখৰ বিষ্ণু ৰাভা দিৱসৰ বাবে লিখা)

Monday, February 23, 2015

"সাদিন"ত প্ৰকাশিত মোৰ কথোপকথন৷

An interview of yours truly as narrated to Dr. Stuti Ranjit Konwar in our residence at Kuala Lumpur. It was published in an Assamese weekly "Xadin" in 3 parts. I have uploaded them here. I started the talk with my own career and about the places like Mexico, USA, Abu Dhabi and Malaysia where I lived during last 15 yours of my working and academic life. Then, I talked about languages of these places and moved on to describe our online community projects like xobdo.org and bigyan.org. Finally, I also spoke about my view-point of current status and future of Assamese language.


শুধৰণী: মই উচ্চতৰ মাধ্যমিক কটন কলেজত পঢ়া কথাটো ভুলতে ফেকাল্টি হায়াৰ চেকেণ্ডেৰিত পঢ়া বুলি ওলালে৷ ফেকাল্টি হাই স্কুলত মই দশম মানলৈকেহে পঢ়িছিলোঁ৷


শুধৰণী: পল্লৱ শৰ্মা নহয়, পল্লৱ শইকীয়া হ’ব লাগিছিল৷

Wednesday, December 24, 2014

উচ্চাৰণ হেৰাল....

শিক্ষা, ভ্ৰমণ আৰু কৰ্ম এই তিনি জীৱন ৰথে মোক পৃথিৱীৰ বিভিন্ন দেশলৈ লৈ গৈছে৷ সুদূৰ অমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ পৰা আৰম্ভ কৰি মেস্কিক’, সংযুক্ত আৰৱ আমিৰেট আৰু মায়ায়েচিয়াত চাকৰিসুত্ৰে দীৰ্ঘদিন থকাৰ বাহিৰেও বিনোদ-ভ্ৰমণ  অথবা প্ৰশিক্ষণ আদিৰ যহত ফৰাচীদেশ, ৰুছদেশ, চীনদেশ, কুৱেইট, অ’মান, চিংগাপুৰ, ইন্দোনেচিয়া আদি দেশটো পদাপৰ্ণ কৰিলোঁ৷ প্ৰতিখন দেশৰ নীতি-নিয়ম, মানুহৰ ৰহণ-কৰণ, ভাষা আদি ভিণ-ভিণ৷ তাৰে ভিতৰত 'ভাষা' এনে এটি দিশ যি মোক স্বাভাৱিকভাৱে আকৰ্ষিত কৰি আহিছে৷ ভাষাৰ এটা দিশ অতি আমোদজনক - কোনো কোনো ভাষাত কোনো উচ্চাৰণ একেবাৰে পোৱা নাযায়। ই কেতিয়াবা কিছুমান পৰিস্থিতিৰ সৃষ্টি কৰে। আজি ইয়াত এই ক্ষেত্ৰত মোৰ কিচুমান ব্যক্তিগত অভিজ্ঞতা আলোচনা কৰিলোঁ৷

(১)
২০০১ চনৰ শেষ ভাগত মেস্কিকোলৈ চাকৰি কৰিবলৈ আহো৷ অ’ ৰ’ব, 'মেস্কিকো' হয়নে? ইংৰাজীত Mexico বুলি লিখে আৰু 'মেস্কিকো' বুলি উচ্চাৰণ কৰে৷ কিন্তু স্থানীয় স্পেনিচ ভাষাত 'মেসিকো' বুলি উচ্চাৰণ কৰে, ইয়াত 'স'ৰ উচ্চাৰণ সাইলাখ অসমীয়াত 'অসম' উচ্চাৰণ কৰোতে, 'স' যি উচ্চাৰণ সেই উচ্চাৰণ৷ তেওঁলোকে 'x' বৰ্ণটোক 'স' উচ্চাৰণ কৰে৷ সেয়ে Texas-ৰ উচ্চাৰণ 'টেসাচ', 'টেস্কাচ' নহয়৷ স্পেনিচত আৰু কিছুমান আচহুৱা উচ্চাৰণৰ সন্মূখিন হ’লো৷ মোৰ সহকৰ্মী আৰু মেসিকান বন্ধু গিয়েৰম’ কাবায়ৰো ইংৰাজীত অলপ কেছা৷ তেওঁ প্ৰায়েই কথাবোৰ অজানিতে হাঁহি উঠা কৰি দিয়ে৷ এদিন বন্ধুৱে ক’লে - 'লেটচ গ’ টু টাৰজেট' মানে "Target নামৰ দোকানখনলৈ যাওঁ ব’লা৷" g-ৰ উচ্চাৰণ 'জ', 'গ' নহয়৷ আন এদিন তেওঁ মোক লগ ধৰিলে - 'হুষ্ট ফৰ ফিট'লৈ যাবলৈ৷ কিছুপৰ মই তত ধৰিব নোৱাৰিলো৷ যেতিয়া বুজি পালোঁ, মোৰ হাঁহিত নাড়ী-ভুঁৰু উলাই যাওঁ যেন হ’ল - তেওঁ 'Just for feet' বুলি জোতাৰ দোকানখনলৈ লগ ধৰিছিলে৷ তেওঁলোকে 'J' আখৰটো 'হ'ৰ দৰে উচ্চাৰণ কৰে৷ 'th' তেওঁলোকে উচ্চাৰণ কৰিবই নোৱাৰে - 'টিয়ৰি' মানে Theory, 'টমাচ' মানে Thomas আদি তেওঁৰ মুখত প্ৰায়েই শুণা যায়৷ স্পেনিচত লিখোতেও তেওঁলোকে  teoria, tomas এইদৰেই লিখে৷ ll-ৰ উচ্চাৰণ 'য়'ৰ দৰে, যেনে llama জন্তুটোক তেওঁলোকে 'য়ামা' বুলি কয়৷

(২)
২০০৫ চনৰ আৰম্ভনীতে সংযুক্ত আৰব আমিৰেটৰ আবুধাবি মহানগৰলৈ চাকৰি কৰিবলৈ আহো৷ নতুন চহৰ, নতুন পৰিবেশ৷ কেইদিনমান যোৱাৰ পাছত গাড়ী চলোৱাৰ অনুমতিপত্ৰ উলিয়াবলৈ মন মেলিলো৷ ইয়াত অনুমতিপত্ৰ পোৱাটো অতি টান কাম৷ বহুবাৰ পৰীক্ষা দিয়াৰ পিছতহে অনুমতিপত্ৰ পায়... ৬ মাহৰ পৰা এবছৰ পৰ্যন্ত লাগি যায়৷ ময়ো সকলো প্ৰয়োজনীয় কাগজ-পত্ৰ যোগাৰ কৰিলো৷ এদিন বন্ধু এজনৰ সৈতে অনুমতিপত্ৰ দিয়া কাৰ্যলায় পালোগৈ৷ বহুতো মানুহ শাৰী পাতি আছে৷ ময়ো শাৰীত থিয় হ’লো৷ আধা ঘণ্টামানৰ পিছত খিৰিকী পালোগৈ৷ খিৰিকীৰ সিপাৰে গহীন এমিৰেটি ডেকা এজন বহি আছে৷ বয়স ২৫-৩০ মান হ’ব৷ শুদ্ধ শুকুলা আৰবী পোছাক৷ মোৰত ৰঙা-বগা চেক-চেক থকা এখন কাপোৰ৷ তেওঁলৈ মই কাগজখিনি আগ বঢ়াই দি মিচিকিয়াই হাঁহি এটা মাৰিলো৷ গোমোথাকৈ কাগজখিনি লৈ তেওঁ পৰীক্ষা কৰিবলৈ ল’লে৷ দুখনমান কাগজ ইফাল-সিফাল নিজেই কৰি ল’লে৷ দুখনমান কাগজ প্ৰয়োজন নাই বাবে মোক ঘুৰাই দিলে৷ শেষতে তেওঁ মোলৈ চাই ক’লে - "ব’ত’ ব্লিজ"৷

কি ক’লে মই ধৰিব নোৱাৰিলো৷ আকৌ শুধিলো - "ইয়েচ ?"৷ তেওঁ আকৌ ক’লে - "ব’ত’, ব’ত’"৷ মই নিঃশব্দ হৈ বুজিবলৈ চেষ্টা কৰিলো৷ এইবাৰ তেওঁ অলপ বিৰক্ত হৈ অলপ উচ্চ স্বৰে ক’লে - "আই নিড ইয়ৰ ব’ত’ !" তেওঁ নিজৰ মুখখনতে হাত বুলাই কিবা বুজাবলৈ চেষ্টা কৰিলে৷ মই বুজি নাপালো৷ মোৰ পিছৰ মানুজন ভাৰতীয় আছিল৷ সৰুকৈ হাঁহি এটা মাৰি মোক তেওঁ বুজাই দিলে - "তেওঁক 'ফটো' লাগে৷ আপুনি পাচপ’ৰ্ট ফটো দিয়া নাই নেকি?"

অহ ! ব’ত’ - অৰ্থাৎ ফটো, আলোকচিত্ৰ !! হয়, ফটোখন কাগজখিনিৰ লগত দিবলৈ পাহৰিছিলো৷ হঠাৎ মনত পৰিলে মোৰ ফটো, বন্ধুৰ গাড়ীতেই থাকিল৷ মই আৰব ডেকাজনক বুজাই দিলো যে মোৰ ফটোখন পাৰ্কিং লটত মোৰ বন্ধুৰ গাড়ীতেই থাকি গ’ল৷ তেতিয়া তেওঁ মোক ক’লে - "অ’কে, গৌ টু বাৰ্কিং লট এণ্ড ব্ৰিং দা ব’ত’ ব্লিজ" !

ক্ৰমে বুজি পালো - আৰবী ভাষাত "প" নাই৷ তাৰ সলনি "ব" ব্যৱহাৰ কৰে৷  "বাকিস্তান" (Pakistan), "ব’ৰ’চিটি" (porosity), বাৰ্ক (park), "ব্লিজ" (Please) আদি ক্ৰমে মই বুজি পোৱা হৈ আহিলো৷


(৩)
২০০৮ চনত চীনদেশত ফুৰিবলৈ গৈছিলোঁ৷ দোকানে দোকানে ফুৰি ফুৰোতে এঠাইত এখন চীনা পাৰম্পৰিক মোহৰ তৈয়াৰ কৰা দোকান দেখা পালো৷ "য়িনচুৱা" (yìnshuā) বুলি জনাজাত এই মোহৰবোৰে চীন, জাপান আদি দেশৰ প্ৰখ্যাত চিত্ৰশিল্পী, কবি, লেখক আদিৰ সাক্ষৰৰ দৰে কাম কৰে৷ তেওঁলোকে সৃষ্টি কৰা চিত্ৰ, ভাষ্কৰ্য্য, কবিতা, লিখনি আদিত এনে মোহৰ পোৱা যায়৷ তাৰ পৰা দৰ্শকে সৃষ্টি-কৰ্তাজনৰ পৰিচয় পায়৷ শিল, হাটিৰ দাঁত আদিৰে তৈয়াৰী এনে মোহৰ নকল কৰা সহজ নহয় আৰু নকল কৰিলেও ইয়াক ঘোৰ অপৰাধ বুলি গণ্য কৰা হয়৷ সেয়ে অতীজৰ পৰা এনে মোহৰে শিল্পীজনৰ পৰিচয় দিয়াৰ লগতে 'piracy' ৰোধ কৰাত সহায় কৰি আহিছে৷

ময়ো ভবিষ্যতে কেতিয়াবা প্ৰখ্যাত শিল্পী, কবি, লেখক কিবা হ’লে প্ৰয়োজন হ’ব বুলি নিজৰ নামৰ মোহৰ এটা তৈয়াৰ কৰি লও বুলি ভাৱিলোঁ৷ দোকানীজনে মোৰ নামটো ইংৰাজীতে লিখি দিবলৈ কাগজ এখন দিলে৷ মই লিখি দিলো - "BIKRAM"৷ তেওঁ শব্দটো চাই কিছুপৰ চিন্তা কৰিলে৷ তাৰ পিছত মোক সুধিলে  - "বি-লা-আম?"
মই শুধৰাই দিলো - "নহয়, 'বিক্ৰম'"

এখন  প্ৰকাণ্ড অভিধানৰ দৰে কিতাপ উলিয়াই আনি খুব ইফাল-সিফাল লুটিয়াই মেলি চালে৷ তেওঁ বগা কাগজ এখনত চীনা আখৰত কিবা-কিবি আঁক-বাঁক লিখি চালে৷ কিন্তু আকৌ যেন কিবা এটা খেলি-মেলি লাগিল৷ মোৰ ফালে বিত-চকুৰ তলেদি চাই তেওঁ মোক আকৌ সুধিলে - "বি- ক্লাম?" মই আকৌ মিচিকিয়াই হাঁহি ধৈয্যেৰে শুধৰাই দিলোঁ - "বিক্ৰম"৷ শব্দটো তিনি-চাৰিবাৰমান লাহে লাহে যিমান পাৰি স্পষ্টকৈ ক’লো৷ তেওঁ বহু মনোযোগেৰে শুনিলে৷ কিন্তু তেওঁ যেন হাত দাঙি দিলে৷ ভিতৰৰ পৰা আন এজন অভিজ্ঞ কাৰিকৰক মাতি আনিলে আৰু মই লিখি দিয়া  কাগজখন দেখুৱালে৷ দুজনে চীনা ভাষাতে বহু কিবা আলোচনা কৰিলে বগা কাগজখনত আঁক-বাঁক কৰি, তৰ্ক-বিতৰ্ক কৰিলে৷ অৱশেষত দুয়ো এটা মীমাংসাত উপনিত হ’ল আৰু মোক মোৰ সাক্ষৰ-মোহৰটি পাথৰত খোদিত কৰি দিলে৷ চীনা লিপিৰ লগতে ইংৰাজী লিপিটো তেওঁ মোহৰটো খোদিত কৰি দিলে৷ মোৰ জন্ম বছৰ মতে চীনা জ্যোতিষ অনুসৰি মোহৰৰ আগটো ঘোৰা আকৃতিৰ কৰি দিলে৷ ভঙা, ভঙা ইংৰাজীত মোক বুজাই দিলে যে ই চিৰ-জীৱন থাকিব, ক্ষয় নাযায় ৷

ময়ো আনন্দ মনে মোৰ "য়িনচুৱা" লৈ ঘৰ পালোহি৷ চীনদেশ ভ্ৰমণৰ শেষত নিজ কৰ্মভূমি আবু-ধাবি পালোহি৷ কামত ব্যস্ত হৈ পৰিলো৷ কাপোৰ-কানী সামৰোতে বেগৰ মাজৰ পৰা এদিন "য়িনচুৱা"টো ওলাল৷ কাগজ এখনত মোহৰটো মাৰি চালো৷ সুন্দৰ ৰঙা চতুৰ্ভূজ আকাৰ মোহৰটো মোৰ বৰ পছণ্ড হ’ল৷ মোৰ এজন চীনা সহকৰ্মী আছিল - "জিয়াজু উই" (Jiaju Yi)৷ তেওঁক এদিন গৌৰবেৰে মোহৰটো দেখুৱালো৷ তেওঁ অলপ হাঁহিলে৷ মই বুজি নাপালো৷ কিয় হাঁহিলে সুধাত তেওঁ মোক বুজাই দিলে - "মোহৰটোত 'বি-আক-লাম' বুলি তিনিটা চীনা আখৰৰ সমষ্টি আছে৷ আচলতে চীনাত মানে মান্দৰিন ভাষাত মোৰ নামটো তেনেকৈয়ে লিখিব লাগিব, তাতকৈ ভাল কৰিব নোৱাৰি৷ তদুপৰি চীনা-ভাষাত 'ৰ'-ৰ উচ্চাৰণ নাই৷ 'ৰ'-ৰ সলনি 'ল' ক’ব লাগিব৷ গতিকে মোৰ নামটো অতি যত্ন কৰি ক’লেও - 'বিক্লাম' হে হ’ব৷ কোনো উপায় নায়৷"

ময়ো ভাবি সান্তনা লভিলোঁ - নাই মোমাইতকৈ কণা মোমায়েই ভাল - মোৰ অন্ততঃ এটা নিজস্ব "য়িনচুৱা" আছে, কেতিয়াব কোনো শিল্প কৰ্ম কৰিলে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰিম!!

(৪) 
এইবাৰ মালায়চিয়া পালোহি- ২০১১ চনৰ শেষ ভাগত৷ নতুন কোম্পানী, নতুন চাকৰি, নতুন দেশ, নতুন ঠাই৷ প্ৰথম দুদিনমান প্ৰায় সকলোবোৰ স্থানীয় খাদ্যৰ ভোজনালয়ত খাদ্য-তালিকাত এবিধ খাদ্যৰ নাম দেখি বৰ আনন্দিত হৈছিলোঁ - 'আচাম লাকচা', 'আচাম চিকেন' ইত্যাদি !! নিজ প্ৰদেশৰ নামটো খাদ্য-তালিকাত দেখি বৰ ফুৰ্তি পাইছিলোঁ৷ অসমৰ খাদ্য ইয়াত বৰ জনপ্ৰিয় বুলি ভাৱিছিলোঁ‌। কিন্তু, সোনকালে সেই ভ্ৰান্তি ভঙ্গ হ’ল - মালায় ভাষাত 'আচাম' মানে তেঁতেলী৷ তেওঁলোকৰ তেঁতেলী দিয়া বিভিন্ন ব্যঞ্জন আছে, সেইবোৰক 'আচাম অমুক', 'আচাম তমুক' বুলি নাম দিয়ে৷ কেতিয়াবা 'Assam' আৰু কেতিয়াবা 'Asam' বুলি লিখে৷

মালায়সকলে 'ৰ', 'ত' আদি উচ্চাৰণ কৰিবলৈ বৰ টান পায়৷ বেংকৰ 'একাউন' খুলিলোঁ, 'কেডিট কাড'ৰ বাবে আবেদন কৰিলো, আৰু আমাৰ ঘৰৰ 'পচ-কড'টো ৫০২০০ বুলি জানিলো৷ বাট-পথবোৰৰ নামত প্ৰায়েই 'জালান' শব্দটো পোৱা যায়, যেনে- 'জালান আমপাং', 'জালান পি ৰামলি' আদি৷ তাকে দেখি ডিব্ৰুগড়ৰ 'জালান নগৰ'ৰ কথা মনত পৰি গ’ল৷ কোনোবা 'জালান' উপাধিৰ মাৰৱাৰী ভদ্ৰলোকৰ নামত সকলোবোৰ নামাকৰণ কৰা বুলি প্ৰথমতে ভাৱিছিলোঁ৷ কিন্তু নহয়, পিছলৈ জানিলোঁ- মালায় ভাষাত 'জালান' মানে ৰাষ্টা বা পথ৷

মালায় ভাষাত ভাৰতীয় আৰু আৰৱী ভাষাৰ প্ৰভাৱ বহু দেখিবলৈ পোৱা যায়৷ যেনে- Duta (দূত), Gajah (গজ), Wira (বিৰ), Raja (ৰজা), Wakil (উকিল), Wangsa (বংশ), Denta (দণ্ড), Sewa (সেৱা) আদি৷ এই শব্দবোৰ তেওঁলোকে বহুলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা দেখি কিবা এটা অজান আনন্দ পাওঁ, কাৰণ তেওঁলোকৰ উচ্চাৰণ আৰু ব্যৱহাৰ আমাৰ উচ্চাৰণ বা ব্যৱহাৰতকৈ কেতিয়াৱা বহু বেলেগ৷ যেনে - Antarawangsa (আন্তঃবংশ) মানে আন্তঃজাৰ্তিক (International)৷ Denta মানে জৰিমনা, Diraja মানে ৰাজকীয় (Royal), Sewa মানে ভাড়া আদি৷

"Denda" (মানে ’দণ্ড’ বা জৰিমনা) আৰু "Kod" (= Code) শব্দ দুটা থকা মালায়চিয়াৰ কুৱালালামপুৰ চহৰৰ এখন জাননীফলক৷ 
এতিয়া আচল প্ৰসংগলৈ আহো৷ কিছুমান ভাষাত কিছুমান উচ্চাৰণ নথকাটো স্বাভাৱিক৷ ইংৰাজীটো অসমীয়া 'স' উচ্চাৰণ নাই৷ 'ধ' মানে 'dh' উচ্চাৰণো ইংৰাজীৰ বাবে আচহুৱা - কাৰণ ভাৰতীয়া ভাষাৰ পৰা অহা 'Dharma' শব্দৰ বাদে ইংৰাজীৰ কোনো শব্দত 'dh'- থকা দেখা নাযায়৷ অসমীয়াতো বহু উচ্চাৰণ নাই৷ ই ভাষাটোৰ প্ৰতিবন্ধকতা নহয়, বৰং ই ভাষাটোৰ বৈশিষ্ট্যহে৷ এই বৈশিষ্ট্য অব্যাহত ৰখা আমাৰ দ্বায়িত্ব।

---- আজিলৈ ইমানতে থলোঁ----





Tuesday, July 29, 2014

বহিঃজগতৰ জীৱৰ সন্ধানত...

এই বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডত আমি অকলশৰীয়া নেকি? আমাৰ এই পৃথিৱীৰ বাদে আন কোনো গ্ৰহ-উপগ্ৰহত জীৱ আছেনে? এই প্ৰশ্নই আমাক অনাদি কালৰ পৰা আমনি কৰি আহিছে৷ মানুহে অতীজৰ পৰাই বহিঃজগতৰ জীৱক কৈ কল্পনা-জল্পনা কৰি আহিছে৷ আধুনিক যুগতো এনে কল্পনাৰ ভিত্তিতেই বহুতো চলচিত্ৰও তৈয়াৰ হৈছে৷ কিন্তু বিজ্ঞানে বাৰু এই দিশত কিমান আগ বাঢ়িছে? শেহতীয়াকৈ কিছুমান বিশেষ দূৰবীক্ষণ যন্ত্ৰ আৰু অত্যাধুনিক পদ্ধতিৰ সহায়ত বিজ্ঞানীসকলে এই দিশত বহুতো আগবাঢ়িব পাৰিছে৷ এই বিষয়ে দুআষাৰ লিখিবলৈ ওলাইছোঁ৷

বহিঃজগতৰ জীৱ সন্ধান কৰিবলৈ প্ৰথমে বিজ্ঞানীসকলে বসবাসৰ উপযুক্ত কোনো গ্ৰহ বিচাৰিব লাগিব৷ এই উদেশ্যই আগত ৰাখি "কেপলাৰ মহাকাশ দূৰবীক্ষণ" (Kepler Space Telescope) নিৰ্মাণ কৰা হয়৷ মহাকাশৰ এক সৌৰকেন্দ্ৰিক কক্ষপথত স্থাপন কৰা এই দূৰবীণটোৱে একেথৰে আমাৰ হাটিপতি তাৰকাৰাজ্যৰ এক নিৰ্দিষ্ট অংশ অহৰ্নিশে চাই থাকে৷ এদিন নহয়, দুদিন নহয়; এসপ্তাহ, নহয়, দুসপ্তাহ নহয়; কেইবাবছৰো ধৰি স্থিৰ হৈ আকাশৰ মাত্ৰ সৰু অংশ অহৰ্নিশে নিৰীক্ষণ কৰি থাকিবলৈ ৰূপাঙ্কণ কৰা এই দূৰবীক্ষণ যন্ত্ৰটোৱে নক্ষত্ৰবোৰৰ উজ্জ্বলতাৰ তাৰতম্য অতি সুক্ষ্মভাৱে নথীভূক্ত কৰি থাকে৷ পৰিভ্ৰমণ কৰি থকা কোনো গ্ৰহ নক্ষত্ৰটোৰ সন্মূখেৰে পাৰহৈ গ’লে তাৰ উজ্জ্বলতা কমি যায়৷ এই ধাৰণাটোৰ সহায়ত ই নতুন নতুন বহিঃগ্ৰহ (exo-planet) অৰ্থাৎ সৌৰজগতৰ বাহিৰৰ আন কোনো নক্ষত্ৰৰ গ্ৰহ আবিস্কাৰ কৰাত ব্যতি হৈ আছে৷ ২০০৯ চনৰ মাৰ্চ মাহত নিক্ষেপ কৰা এই দূৰবীণটোৱে আজিলৈকে (জুলাই ২০১৪)  প্ৰায় ২০০০ বহিঃগ্ৰহ আবিস্কাৰ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে৷ বিভিণ্ন আকাৰ-প্ৰকাৰৰ এই গ্ৰহবোৰৰ মাজৰ পৰা বসতিৰ উপযুক্ত গ্ৰহসমূহ বিচাৰি উলিওৱাত বিজ্ঞানীসকল ব্যস্ত হৈ আছে৷

Saturday, July 26, 2014

বৰ্তমানৰ গভীৰ মহাকাশ অভিযানসমূহ

ৰহস্যময় মহাকাশখনত সৃষ্টিকৰ্তাই ক’ত কি যে সৃষ্টি কৰি থৈ গৈছে৷ প্ৰাচীন কালৰ পৰা আজিলৈকে মানুহৰ কৌতূহলক জোকাৰি অহা গ্ৰহ-নক্ষত্ৰক বুজিবলৈ আধুনিক মানুহে বহুতো মহাকাশযান প্ৰেৰণ কৰিছে৷ বিভিন্ন দেশৰ কেইবাটাও মহাকাশ প্ৰতিষ্ঠান বৰ্তমান কেতবোৰ "গভীৰ মহাকাশ" (deep space) অভিযানত ব্ৰতী হৈ আছে৷ "গভীৰ মহাকাশ" বুলিলে আমাৰ পৃথিৱীৰ মধ্যাকৰ্ষণৰ বাহিৰৰ অৰ্থাৎ পৃথিৱী আৰু চন্দ্ৰৰ দাঁতিকাষৰীয়া অঞ্চলৰ বাহিৰৰ মহাকাশখন বুজোৱা হয়৷  কাৰিকৰী দিশৰ পৰা উন্নত আৰু অতি আমোদজনক এই প্ৰকল্পসমূহৰ বিষয়ে ইয়াত দুআষাৰ লিখিবলৈ যত্ন কৰিলোঁ৷

নিউ হৰাইজ’ন্‌চ (New Horizons):

'নিউ হৰাইজ’ন্‌চ' (নতুন দিগন্ত) মানৱসৃষ্ট আটাইতকৈ বেগী যান৷ যোৱা ১৯-জানুৱাৰী-২০০৬ তাৰিখে নিক্ষেপ কৰা এই মহাকাশ যানখন প্ৰতি চেকেণ্ডত ১৬.৩ কি.মি. বেগেৰে বামন গ্ৰহ (draft planet) প্লুট’ৰ দিশত গতি কৰি আছে৷ 

ইতিমধ্যে বৃহস্পতি আৰু তাৰ উপগ্ৰহসমূহৰ বিভিন্ন জোখ-মাখ আৰু চিত্ৰ গ্ৰহণ কৰি ই বৰ্তমান প্লুট’ৰ ফালে গতি কৰি আছে৷ ১৪-জুলাই-২০১৫ তাৰিখে ই প্লুট’ আৰু তাৰ উপগ্ৰহসমূহ যেনে - চেৰন, স্তিক্স, নিক্স আৰু হাইদ্ৰা (Charon, Styx, Nix & Hydra)  আদিৰ পৰিয়ালটিৰ অতি কাষেৰে মানে প্ৰায় ১০,০০০ কি.মি. দূৰেৰে পাৰ হৈ যাব৷ আশা কৰা হৈছে যে ই বিশেষকৈ প্লুট’ আৰু উপগ্ৰহ চেৰনৰ পৃষ্ঠভাগৰ অতি সূক্ষ্ম চিত্ৰ (50m/px) আৰু আন বহুতো জোখ-মাখ ল’ব পাৰিব আৰু বহুতো নতুন নতুন তথ্য আবিস্কাৰ কৰিব পাৰিব৷ ইয়াৰ দ্বাৰা ৰহস্যময় প্লুট’-পৰিয়ালৰ বহুতো কথা আমি জানিব পাৰিম৷

নিউ হৰাইজ’ন্‌চে প্লুট’পৰিয়ালৰ সবিশেষ জোখ-মাখ লৈ সৌৰজগতৰ সীমান্তৰ 'কুইপাৰ পেটি' (Kuiper Belt)ৰ ফালে গতি কৰিব৷ 'কুইপাৰ পেটি' হৈছে অগণন গ্ৰহাণু, মহাকাশীয় শিলা আদিৰ এক বৃহৎ সমষ্টি৷ আশা কৰা হৈছে, ভয়েজাৰ-১, ভয়েজাৰ-২-ৰ দৰেই এই মহাকাশ যানখনেও বহিঃসৌৰজগতৰ বহুতো ৰোমাঞ্চক তথ্য আমালৈ পঠিয়াব পাৰিব৷



জুন’ (Juno)

আমেৰিকান মহাকাশ প্ৰতিষ্ঠান 'নাচা' (NASA)-ৰ গভীৰ মহাকাশলৈ নিক্ষেপ কৰা আন এখন যান হ’ল 'জুন’'(Juno)৷ ই বৃহস্পতি গ্ৰহৰ চাৰিওফালে এক কক্ষপথত নিজকে স্থাপন কৰি সেই গ্ৰহটোৰ সবিশেষ অধ্যয়ন কৰিব৷ বিভিন্ন বাৰংবাৰতাৰ ৰেডিঅ’ সংকেত, চুম্বক তৰংগ, মধ্যাকৰ্ষণৰ তাৰতম্য আদি জুখিব পৰা কেইবাটাও সংবেদকেৰে সমৃদ্ধ এই যানখনে ৫বছৰীয়া এক দীঘলীয়া যাত্ৰাৰ অন্তত ২০১৬ চনৰ জুলাই মাহত নিজৰ কৰ্মস্থল বৃহস্পতি গ্ৰহৰ ওচৰত উপনীত হ’বগৈ৷ 

সংবেদকসমূহৰ সহায়ত ই গেছীয় গ্ৰহটোৰ গঠন (composition) আৰু সৃষ্টিৰ বিষয়ে নতুন তথ্য পোহৰলৈ আনিব পাৰিব বুলি আশা কৰা হৈছে৷ 


ৰচেট্টা (Rosetta)

ইউৰোপীয় মহাকাশ প্ৰতিষ্ঠান প্ৰেৰণ কৰা 'ৰচেট্টা' (Rosetta) নামৰ এই মহাকাশ যানখনে চাৰয়ুমভ-গেৰাচিমেনক’ (67P/Churyumov–Gerasimenko) নামৰ ৪ কি.মি. ব্যাসৰ ধূমকেতু এটা বিশদভাৱে অধ্যয়ন কৰিব৷ ২০০৪ চনতেই নিক্ষেপ কৰা এই যানখন ১০ বছৰৰ যাত্ৰাৰ অন্তত ২০১৪ চনৰ মাজভাগত ধূমকেতুটোৰ ওচৰ পাইছেহি৷ মূল যানখনে ধূমকেতুটোক পৰিভ্ৰমণ কৰি সূৰ্যৰ ওচৰ চপাৰ লগে লগে হোৱা পৰিবৰ্তনসমূহ নিৰিক্ষণ কৰিব৷ আনহাতে ই কঢ়িয়াই লৈ যোৱা 'ফিলাই' (Philae) নামৰ যান্ত্ৰিক যান এখন ধূমকেতুটোৰ শিলাময় পৃষ্ঠত অবতৰণ কৰি তিনিখন স্ক্ৰু-যুক্ত ভৰিৰ সহায়ত থিতাপি ল’ব৷ তাৰ পিছত ই ধূপকেতুটোৰ ৰাসায়নিক গঠন, চুম্বক শক্তি, কম্পন আদি বিভিন্ন ধৰণৰ জোখ-মাখ ল’ব৷

ধূমকেতুত অৱৰতণ কৰা ই হ’ব সৰ্ব প্ৰথম মানৱ-নিৰ্মিত যান৷ ধূমকেতুবোৰে সৌৰজগতৰ অতি প্ৰাচীন বাসিন্দা, সেয়ে এই অভিযানে আমাৰ সৌৰজগতখনৰ উৎপত্তিৰ বিষয়ে বহু কথা জানিবলৈ দিব বুলি আশা কৰা হৈছে৷

ৰচেট্টাই গ্ৰহণ কৰা ভিডিঅ’ ইয়াত চাওক ৷


ভেনাচ্‌ এক্সপ্ৰেচ্‌ (Venus Express)

২০০৫ চনৰ নবেম্বৰ মাহতে আৰম্ভ হোৱা এই অভিযান এতিয়াও চলি আছে৷ ইউৰোপীয় মহাকাশ প্ৰতিষ্ঠানৰ এই যানখনে ২০০৬ চনৰ এপ্ৰিল মাহত শুক্ৰ গ্ৰহত উপনিত হয়গৈ আৰু তেতিয়াৰ পৰা গ্ৰহটোক পৰিভ্ৰমণ কৰি বিভিন্ন তথ্য আমালৈ পঠিয়াইছে৷ ইয়াৰ দ্বাৰা শুক্ৰ গ্ৰহৰ বায়ুমণ্ডলৰ তথ্য আহৰণ কৰি, জলবায়ু নিৰীক্ষণ কৰি পৃথিৱীৰ জলবায়ু-পৰিবৰ্তনৰ বিষয়ে বিজ্ঞানীসকলে অধিক বুজিব পাৰিছে৷

যোৱা জুন মাহৰ শেষৰ ভাগত পৰীক্ষামূলকভাৱে যানখন শুক্ৰ গ্ৰহৰ পৃষ্ঠভাগৰ বহু ওচৰলৈ নি ইয়াৰ অতি ঘন বায়ুমণ্ডলত প্ৰবেশ কৰোৱাই বায়ব্য গতিৰোধ (aerobraking) কৰায়৷

দ’ন (Dawn)

'নাচা'ৰ আন এখন গভীৰ মহাকাশ অন্বেষণকাৰী যান হ’ল "দ’ন" (Dawn, মানে পুৱতিনিশা)৷ ২০০৭ চনৰ চেপ্তেম্বৰ মাহত এই যানখনক মঙ্গল আৰু বৃহস্পতি গ্ৰহৰ কক্ষপথৰ মাজৰ গ্ৰহাণু বলয়ত (asteroid belt) থকা ভেস্তা (Vesta) আৰু চেৰেচ (Ceres) নামৰ দুটা গ্ৰহাণু অধ্যয়ন কৰিবলৈ পঠিওৱা হয়৷ ই ভেস্তাক ২০১১ চনৰ জুলাই মাহৰ পৰা ২০১২ চনত ডিচেম্বৰ মাহলৈকে অধ্যয়ন কৰি এতিয়া চেৰেচৰ ফালে গতি কৰি আছে৷ ২০১৫ চনত মাৰ্চ-এপ্ৰিল মাহত ই চেৰেচৰ ওচৰ পাবগৈ৷ 

চেংএ-২ (Chang`e-2)

২০১০ চনৰ অক্টোবৰ মাহত নিক্ষেপ কৰা  চীনদেশৰ এই যানখনে প্ৰথমে চন্দ্ৰক প্ৰদক্ষিণ কৰে৷ তাৰ পিছত ই পৃথিৱীৰ পৰা ১৫লাখ কি.মি. নিলগত থকা L2 নামৰ বিন্দুটো পাই গৈ আৰু তাৰ পৰা বিভিন্ন তথ্য প্ৰেৰণ কৰে৷ ২০১২ চনৰ এপ্ৰিল মাহত ই এই বিন্দুটোৰ পৰা বিদায় লয় আৰু টাওটাটিচ্ (4179 Toutatis) নামৰ গ্ৰহাণুৰ ফালে ৰাওনা হয়৷  সেই বছৰৰ ডিচেম্বৰ মাহত ই টাওটাটিচৰ মাত্ৰ ৩.২ কি.মি. কাষেৰে পাৰ হৈ বিভিন্নধৰণৰ তথ্য সংগ্ৰহ কৰে৷ কোনো গ্ৰহাণুৰ ইমান ওচৰেদি পাৰ হৈ যোৱা ই প্ৰথম মহাকাশযান৷  এতিয়া গভীৰ মহাকাশৰ গভীৰতৰ স্থানলৈ গতি কৰি আছে৷ চীন দেশৰ গভীৰ মহাকাশৰ দূৰ-সংযোগ আৰু দূৰ-নিয়ন্ত্ৰণ যন্ত্ৰ-পাতিসমূহ পৰীক্ষা  কৰাত সহায় কৰিব৷

মংগলযান:

আমাৰ ভাৰতবৰ্ষও এই ক্ষেত্ৰত পিছ পৰি থকা নাই৷ ভাৰতীয় মহাকাশ প্ৰতিষ্ঠান ISRO-ৰ গভীৰ মহাকাশলৈ পঠিওৱা প্ৰথম আৰু একমাত্ৰ যান হৈছে - 'মংগলযান'৷ ৫-নবেম্বৰ-২০১৩ চনত নিক্ষেপ কৰা এই যানখনে  ৩০০ দিনৰো অধিক যাত্ৰা কৰি ২০১৪ চনৰ চেপ্তেম্বৰ মাহত মংগল গ্ৰহৰ কাষ পাবগৈ আৰু গ্ৰহটোৰ চাৰিওফালে পৰিভ্ৰমণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিব৷  এই অভিযানে ভাৰতৰ গভীৰ মাহাকাশ অভিযান কৰিব পৰা কাৰিকৰী অৰ্হতা প্ৰদৰ্শন কৰাৰ লগতে মংগল গ্ৰহৰ পৃষ্ঠভাগৰ মানচিত্ৰ, বায়ুমণ্ডলৰ গঠন আদি অধ্যয়ন কৰিব৷
ফটো: commons.wikimedia.org

Thursday, May 1, 2014

উৰাজাহাজখন ক’ত গ’ল ?

প্ৰায় ২৫০জন যাত্ৰী কঢ়িয়াই নিব পৰা ২২০ টন ওজনৰ এখন উৰাজাহাজ আকাশত অন্তৰ্ধান হৈ গ’ল !!

হয়, 'মালায়চিয়া এয়াৰলেইঞ্চ'ৰ উৰণ সংখ্যা MH-370 নামৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় উৰাজাহাজ এখন মালায়চিয়াৰ কুৱালালামপুৰ চহৰৰ পৰা চীনদেশৰ বেইজিং চহৰলৈ গৈ থকাৰ মাজ আকাশত নোহোৱা হৈ যায়৷ ১৪খন দেশৰ ২২৭জন যাত্ৰী, দুজন বিমানচালক আৰু ১০গৰাকী পৰিচাৰীকাৰে সৈতে উৰাজাহাজখন ৮-মাৰ্চ-২০১৪-ৰ মাজনিশা স্থানীয় ০১:২০ বজাত উৰিবলৈ আৰম্ভ কৰাৰ প্ৰায় ৪৫ মিনিটমানৰ পিছতে সকলোবোৰ ৰাডাৰ পৰ্দাৰ পৰা নোহোৱা হৈ যায়৷ ভূমিস্থ নিয়ন্ত্ৰণ কেন্দ্ৰসমূহৰ লগতো সকলো ৰেডিঅ’ সংযোগ হেৰাই যায়৷

লগে লগে এক বিশাল আন্তৰ্জাতিক সন্ধান আৰু উদ্ধাৰ অভিযান আৰম্ভ কৰা যায়৷ প্ৰথমতে উৰাজাহাজখন দক্ষিণ চীন উপসাগৰ য’ৰ পৰা অন্তৰ্ধান হৈছিল তাৰ দাঁতীকাষৰীয়া অঞ্চলসমূহত সন্ধান চলোৱা হয়৷ কিছুদিনৰ ভিতৰতে এই সন্ধান মালাক্কা প্ৰণালী, আন্দামান সাগৰ আদিলৈও সম্প্ৰসাৰিত কৰা হয়৷ প্ৰত্যক্ষভাৱে জড়িত মালায়চিয়া, চীনা, ভিয়েটনাম আদিৰ লগতে ভাৰত, থাইলেণ্ড, আমেৰিকা, অষ্ট্ৰেলিয়া আদি মুঠ ২৬খন দেশ এই অভিযানত জড়িত হৈ পৰে৷

উপৰোক্ত অঞ্চলসমূহত বিমানখনৰ কোনো ভগ্নাংশ নোপোৱাত, ১৫মাৰ্চৰ দিনা অনুসন্ধানকাৰীসকলে ৰাডাৰ আৰু কৃত্ৰিম উপগ্ৰহত পোৱা সংকেত বিশ্লেষণ কৰি বিমানখন ভাৰত মহাসাগৰৰ দক্ষিণত অষ্ট্ৰেলিয়াৰ পাৰ্থ-নগৰৰ পৰা পশ্চিম দিশে প্ৰায় ২০০০ কি.মি. দূৰত সাগৰৰ তলীত পৰি আছে বুলি অনুমান কৰে৷ সেইবাবে মালায়চিয়াৰ অনুৰোধত, অষ্ট্ৰেলিয়াৰ নেতৃত্বত ভাৰত মহাসগৰৰ দক্ষিণ অংশত এক বিশাল অভিযান চলায়৷ কেইবাখনো উচ্চ প্ৰযুক্তিৰ যুজাৰু বিমান, সাগৰীয় জাহাজ আদিয়ে ৪৫০০ মিটাৰতকৈয়ো দ পানীত, নিকততম ভূখণ্ডৰ পৰা ১০০০-২০০০ কি.মি. নিলগত এই দুৰ্গম্য অঞ্চলৰ এক বৃহত অংশত কেইবাদিনো ধৰি অনুসন্ধান চলায়৷ তাৰে এটা অংশৰ পৰা অৱশেষত এক ধ্বনি-সংকেত পোৱা যায়, ইয়াক অন্তৰ্ধান হোৱা উৰাজাহাজখনৰ black-box-ৰ পৰা অহা সংকেত বুলি ধাৱৰ কৰা হয়৷ সেই নিৰ্দিষ্ট অংশত অত্যাধুনিক স্বয়ংচালিত শিহুজাহাজ 'ব্লুফিন-২১'-ৰ সহায়ত অনুসন্ধান চলোৱা হয়৷ কিন্তু তাতো এতিয়ালৈকে একো পোৱা নগ’ল৷
ব্লুফিন-২১

এই ঘটনাটিয়ে ইতিমধ্যে মানৱ উৰণ-প্ৰযুক্তিৰ বুৰঞ্জীত সবাতোকৈ ৰহস্যজনক আৰু অসমাধিত ঘটনা বুলি পৰিগণিত হৈছে৷